RUSYA'DAKİ TÜRK DİLİ İLE İLGİLİ İLK ÇALIŞMALARA RUS ÇARI I. PETRO ZAMANINDA BAŞLANMIŞTIR.

Bu yazı Fırat Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünden Prof. Dr. Ahmet Buran’ın “SOVYET TÜRKOLOJİSİ VE BİRİNCİ TÜRKOLOJİ KURULTAYI” isimli makalesinden alınmıştır.

 

Sovyet Türkolojisinin temelleri çarlık döneminde atılmıştır. Özellikle Çar I. Petro döneminde, siyasi ve askerî gelişmelere bağlı olarak Türklere ve Türk diline ilgi artmıştır. Bu dönemde Türkçenin pratik olarak öğretilmesi ve tercümanlar yetiştirilmesi yönünde kararlar alınmıştır. Rus çarının Türkler, Araplar ve Farslar ile ilgili politikasının bir gereği olarak, özellikle de 1711 Prut seferi dolayısıyla Türkçe, Farsça ve Arapça bilen kişilere ihtiyaç duyulmuştur. Türkçe (ve Tatarca), Arapça ve Farsça bilen tercümanlar yetiştirilmesi için 1716 ve 1724 yıllarında yazılı emirler vermiştir I.Rus Çarının Türklerle ile ilgili konularda danışmanlığını yapan eski Buğdan Voyvodası Dimitri Kantemir, Çarın bu yönlendirmelerine bağlı olarak 1716 yılında Osmanlılar hakkında bilgi veren “Incrementa atque Decramenta aulae Othomanicae” adlı Latince bir eser yazmıştır.

 

Bilimler Akademisinin (1724-1725) I. Petro tarafından kurulması ile birlikte genel olarak doğu bilimleri, özel olarak da Türkoloji çalışmaları ivme kazanmıştır. Moskova, Kazan ve Harkov üniversitelerinde ve 1819’da yeniden kurulan St. Petersburg üniversitesinde de Doğu Dilleri Bölümü açılmış; bu bölümlerdeki çalışmalarda Türk dili araştırmaları özel bir yer almıştır. Sovyet Türkolojisi de dünyadaki diğer ülkelerdeki Türkoloji çalışmaları gibi doğu biliminin içinde doğup gelişti. Değişik amaçları olsa da yapılan araştırmalar Türklük bilimine önemli katkılar sağladı.

 

Dünyadaki en güçlü Türkoloji merkezleri arasında, araştırmaların sayısı ve niteliği bakımından Sovyet Türkolojisi hep ön sıralarda yer aldı. 19. yüzyılın ortalarından itibaren St. Petersburg doğu biliminin önemli merkezlerinden birisi haline geldi.1917 Ekim devriminden sonra özellikle Moskova’da, St.Petersburg’da (Leningrad), Kiev ve Taşkent’te doğu bilimleri ve Türkoloji ile ilgili merkezler ve eğitim kurumları açılmış ve çok sayıda uzman yetiştirilmiştir.