TÜRK  DİLİNDEKİ YABANCI KELİMELERİN

TÜRKÇE ÖĞRETİMİNE  ETKİLERİ

Tarkan Tekten

Uluslararası Tolerans Eğitim Vakfı,

Rusya Devlet Sosyal Bilimler Üniversitesi,

Türkçe Öğretmeni, Akademisyen

Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir

• Bugün dünya üzerinde konuşulan dillerin hepsi az ya da çok başka bir dil ya da dillerle ilişki içindedir. Hele Türkçe gibi, zaman bakımından çok eskilere dayanan, zemin bakımından da çok geniş bir coğrafyaya dağılmış olan bir dilin, başka dillerden etkilenmesi ve başka dilleri etkilemesi kaçınılmazdır. Türkçe farklı zamanlarda farklı dillerden yabancı kelimeleri bünyesine katmış ve neredeyse bunlar Türk dilinin bir parçası haline gelmiştir. Bunların bazıları yüzyıllar süren bir yolculuktan sonra dile yerleşmiş ve Türk dili ile özdeşleşmiştir. Bu kelimelerin bazıları dil bilgisi yapısına uyarken bazıları da bu yapıya uymamış ve beraberinde istisnaları da dile sokmuştur. Bu da Türkçenin yabancılara öğretilmesi hususunda açıklanması güç bazı kurallar şeklinde karşımıza çıkmaktadır.
• Türkçe yapı itibariyle dünya dilleri arasında en az istisnaya sahip “matematiksel” dillerden birisidir. Anlatılması, açıklanması, öğretilmesi, kelime türetilmesi ve yeni kelimeler oluşturmaya müsait olması sebebiyle örnek gösterilen bir dildir. Ancak karşımıza çıkan yabancı kökenli kelimeler dilin anlatılması konusunda sıkıntıları da beraberinde getirmektedir. Yabancı dillerin Türkçeyi etkilemesi yalnızca sözcük ve terim girişiyle sınırlı kalmamış, diğer dillerden alıntıların Türkçenin ses yapısına uydurulmasında da yabancı dillerin ses bilgisi özellikleri baskın olmuştur. Buna en iyi örnek Türkçeye İngilizceden giren innovation “yenileşim” sözünün inovasyon biçiminde kullanılmasıdır.

• Son yıllarda yabancı dilden alıntıların Türkçede özgün yazım ve söyleniş özellikleriyle  kullanılması çok büyük olumsuzluklara yol açmaktadır. Eklemeli bir dil olan Türkçede yabancı kökenli sözlere ekler Türkçe söylenişe göre getirildiğinde mortgag’a, on-line’ım, hacker’lara gibi tuhaf  ve gülünç yazım biçimleri ortaya çıkmaktadır. Bu da dilimizin kuralsız ve istisnalarla dolu bir dil olduğu görüntüsünü vermektedir.  Bu türden sözlerin yer aldığı cümleleri okuyup anlayabilmek için Türkçe bilmek yeterli olmamakta, o yabancı dilleri de bilmek gerekmektedir.

  Yabancılara Türkçe öğretiminde kelimenin Türkçe karşılığı kullanılmadığında çeşitli sorunlar ortaya çıkmaktadır. Bunları genel hatlarıyla şu şekilde sıralayabiliriz.

  1-Türkçe veya yabancı kökenli kelimelere yabancı eklerin getirilmesi.

  Bunların kök, gövde veya ek olarak açıklanabilmesi mümkün değildir.

  
  

  Kraliyet

  Hürriyet

  Serbestiyet

  Dostane

  Acizane

  İlmi

  İktisadi

  Taraftar

  Kafadar

  Liberalizm

  Turizm

  Turist

  Realist

  
  

  2-Yabancı kelimelerin Türkçedeki ünlü uyumuna göre ek almaması.

  Kontrolü

  Folklore

  Refakatçi

  Kabulü

  Hâller

  Kalbim

  3-Yazılış ve okunuşlarının farklı olması.

  Türk dilinde kelimeler yazıldığı gibi okunur. Bu da dil öğretimini kolaylaştıran önemli bir unsurdur.

  Show-Şov

  Şarj-Şarz

  Blander-Blendır

  Cafe-Kafe

  Blue Jean- Blucin

  Video-Vidyo

  Chat- Çet

  Check up-Çekap

  Solarium-Solaryum

  Digiturk-Dijitürk

  W.C.-Ve ce

  USB-Yu es bi

  AİDS-Eydis

  4-Yabancı dillerdeki ortak kelimelerin yazılması ve söylenmesindeki hatalar.

  Aynı kelimenin bir benzeri öğrencinin kendi dilinde varsa ve okunuşu Türkçeye yakınsa bu kelimeyi  kendi dilindeki şekliyle kabul etmekte ve daha sonra bu hatayı düzeltmesi zor olmaktadır.

  Biftek-Bifşteks

  Üniversite-Üniversitet

  Koridor- Karidor

  Enstitü-İnstitüt

  Profesör-Profesır

  Fakülte-Fakültet

  Diploma-Diplom

  Sertifika-Sertifikat

  Banka-Bank

  Radyo-Radio

  Televizyon-Televizion

  Doktor-Doctor

  5-Kalınlık-incelik uyumu.

  Yabancı kelimeler Türkçe büyük ünlü uyumuna uymazlar.

  Sermaye

  Emanet

  Adalet

  Tatil

  Kalem

  Kitap

  Kontör

  Beyaz

  6-Tamlamalar.

  Türkçede olmayan ve Türkçe açıklaması mümkün olmayan tamlamalar vardır. Bu tamlamaların aldıkları ekler ve eki alış biçimleri dil bilgisine uyum göstermemektedir.

  Sahra-yı Cedit

  Kuva-yı Millî

  Selman-ı Pak Caddesi

  Divan-ı Lugati’t-Türk

  Ab-ı hayat

  Ruh-ı mücerred

  7-Dişilik-erkeklik.

  Türkçede yapı itibariyle kelimelerde dişilik ve erkeklik yoktur.

  Aktör-Aktris

  Host-Hostes

  Müdür-Müdire

  Masör-Masöz

  Muallim-Muallime

  Memur-Memure

  Prens-Prenses

  Kral-Kraliçe

  Çar-Çariçe

  Patron-Patroniçe

  Bakir-Bakire

  Rahip-Rahibe

  8-Ön ekler.

  Türk dilinde pekiştirme sıfatları dışında ön ek görülmez. Ancak Türkçenin ek ve kök sırasına uygun olmayan bazı ön ekler Türkçeye girmiştir.

  Bihaber

  Biçare

  Nahoş

  Namalum

  Namağlup

  Namert

  Otokontrol

  Antitez

  Antidepresyon

  Alaturka

  Ametal

  Asosyal

  9- Hece bölmede kuralı zorlayan kelimeler vardır.

  Poliklinik

  Belgrad

  Elektrik

  Elektron

  Telgraf

  Kontrgerilla

  Eksper

  Ekstra

  10- Türkçede iki ünlü yanyana gelmez.

  Fuar

  Saat

  Düet

  Aile

  Kuaför

  İnşaat

  Düello

  Şefaat

  İddia

  Faaliyet

  11-Türkçede kelimeler iki sessiz harfle başlamaz.

  Kral

  Tren

  Skandal

  Standart

  Flaş

  Protokol

  Stüdyo

  Stil

  Tribün

  Grup

  Plan

  Statü

  Slogan

  12-Çoğul kelimeler.

  Anlam itibariyle çokluk ifade eden kelimeler tekrar çoğul eki alabilmektedir.

  Evliya-evliyalar- ermişler

  Evlat –evlatlar- çocuklar

  Tamirat –tamiratlar- onarımlar

  Meşrubat –meşrubatlar- içecekler

  Beyanat -beyanatlar -açıklamalar

  Gidişat – gidişatlar- durumlar

  
  

  Yukarıdaki örneklerde de görüldüğü gibi  Türkçenin yazımını ve söyleyişini temelinden sarsan bu olumsuzlukların önüne geçmek için yabancı dillerin dil bilgisi yapısını öğrenip istisnai kuralları yabancı dildeki yapılarıyla açıklama yerine Türkçedeki karşılıkları kullanılanarak bu sıkıntı bir ölçüde azaltılmalıdır.

  Hürriyet kelimesi yerine özgürlük

  Dostane kelimesi yerine arkadaşça

  Realizm kelimesi yerine gerçekçilik

  Haller kelimesi yerine durumlar

  Kalbim kelimesi yerine yüreğim

  Kontrolü kelimesi yerine denetlemeyi

  Show kelimesi yerine gösteri

  Şarj kelimesi yerine dolum

  Blander kelimesi yerine karıştırıcı kullanılabilir.

  Aslında Türk dilinde çok fazla yabancı kelime olmasına rağmen bu kelimelerin birçoğunun Türkçe karşılığı vardır. Türk dilinin bir parçası haline gelmiş ve henüz Türkçede karşılığı olmayan bazı kelimeler için ise şimdilik yapacak bir şey yoktur. Dilin kurallarına uygun yeni kelimeler oluşturulup halk tarafından kabul edilinceye kadar eksi ve artılarıyla bu kelimeler dilimizde misafir olarak kalacaklardır.

  Bununla birlikte Türkçeleşmiş bazı yabancı kelimelerin dilimizden çıkarılıp atılması mümkün değildir. Çünkü Türk dili ve edebiyatı tarihi boyunca söz konusu bu kelimeler  -Türkçe karşılıklarıyla- beraber asırlarca kullanılagelmişlerdir.

  KAYNAKLAR

  1- Yabancı Sözlere Karşılıklar Kılavuzu TDK yayınları Ankara 2008

  2- Nişanyan, Sevan Sözlerin Soyağacı Adam Yayınları, İstanbul 2007

  3- Sarı, Mustafa Türkçenin Batı Dilleriyle İlişkisi, TDK yayınları Ankara 2008

  4-Ergin, Muharrem Üniversiteler İçin Türk Dili,Bayrak Yayınları İstanbul 1997